خیس بودن بستر و عدم قوام مدفوع در مرغداری‌ ها

در صنعت طیور بستر تنها یک بستر فیزیکی برای استقرار پرنده نیست، بلکه “آینه سلامت گله” محسوب می‌شود. مدیریت بستر  پرورش طیور در مرغداری ها یک ضرورت اقتصادی است که مستقیماً با بازده لاشه و ضریب تبدیل (FCR)  گره خورده است. یک بستر مطلوب در فارم ها باید رطوبتی بین ۱۰ تا ۳۰ درصد داشته باشد. به گونه‌ای که در اثر فشردن در دست، ذرات آن به دلیل فعالیت باکتری‌های مفید، بلافاصله از هم جدا شوند (عدم چسبندگی). بستری که رطوبت آن از ۳۰ درصد بیشتر باشد، پس از فشرده شدن حالت خود را حفظ کرده و لایه‌ای سفت و غیرقابل نفوذ تشکیل می‌دهد. برای یک مدیر فارم تشخیص تفاوت میان عدم قوام مدفوع مرغ (اسهال) و آنتریت (تورم روده) ضروری است. در حالت فیزیولوژیک مدفوع روده‌ای طبیعی مرغ دارای رنگ حنایی یا قهوه‌ای با یک پوشش سفید رنگ (رسوب اورات) در سطح آن است که ۱۲ تا ۱۶ بار در شبانه‌روز تخلیه می‌گردد. اما مدفوع سکومی با رنگ قهوه‌ای تیره و قوام نیمه‌مایع در مرغ معمولاً تنها ۱ یا ۲ بار در روز دفع می‌شود. اشتباه گرفتن این ترشحات طبیعی با اسهال پاتولوژیک، باعث به خطاهای مدیریتی فاحش و تجویز بی‌رویه آنتی‌بیوتیک‌ها در مرغداری ها می‌گردد. درک این تفاوت ها اولین قدم در حفظ سلامت دستگاه گوارش طیور و پایداری تولید است. در ادامه این مطلب از سایت موسسه داروسازی کاوش بایوتک به دلایل خیس بودن بستر در مرغداری و رفع این چالش می پردازیم.

دلایل خیس شدن بستر در مرغداری‌ و پیشنهادات

خیس بودن بستر مرغ معلول یک فرآیند تک‌عاملی نیست، بلکه برآیند تداخلات پیچیده مدیریت و فیزیولوژی است. در جدول زیر به بررسی چند علل مهم خیس شدن بستر در مرغداری و راهکارهای پیشنهادی مطرح شده است :

 بسیاری از موارد عدم قوام مدفوع مرغ ناشی از فشار اسمزی است؛ مواد مغذی هضم نشده، آب را از بافت‌ها به داخل روده می‌کشند که این امر منجر به اسهال و تخریب بستر می‌شود.

 پری ویتا پلاس و کاهش تاثیرات خیس بودن بستر و عدم قوام مدفوع در مرغداری ها

صنعت طیور برای سلامت گله  از “محرک‌های رشد آنتی‌بیوتیکی (AGPs)” به سمت “بیوتکنولوژی دقیق” یا Precision Biotics حرکت کرده است. استفاده از مکمل‌های پست‌بایوتیک مانند پری ویتا پلاس راهکاری برای جایگزینی روش‌های سنتی در کنترل عدم قوام مدفوع مرغ است. برخلاف پروبیوتیک‌های زنده که در برابر حرارت پلت‌سازی ناپایدار بوده و نیازمند زمان برای کلونیزاسیون هستند، پست‌بایوتیک‌ها (متابولیت‌های حاصل از تخمیر) پایداری حرارتی بالایی داشته و بلافاصله پس از مصرف، اثرات بیولوژیک خود را بدون وقفه آغاز می‌کنند.

تاثیرات فیزیکی و چالش تهویه مرغداری در زمستان بر خیس شدن بستر

زمانی که رطوبت بستر افزایش می‌یابد، لایه‌ای سفت و سرد در سطح تشکیل شده که باعث کاهش تمایل جوجه‌ها به نشستن و استراحت می‌شود. این موضوع نه تنها رفاه طیور را سلب می‌کند، بلکه به دلیل عدم انتقال گرمای بدن پرنده به بستر، فعالیت باکتریایی متوقف شده و رطوبت به صورت تصاعدی بالا می‌رود. بر اساس داده‌های فنی، هر ۱۰۰۰ قطعه مرغ در شبانه‌روز حدود ۵۰۰ لیتر آب از طریق مدفوع دفع می‌کنند. مدیریت این حجم عظیم رطوبت (۵۰۰ لیتر humidity load) در فصل زمستان که برقراری “حداقل تهویه” (Minimum Ventilation) بدون افت دمای سالن یک چالش مهندسی است، ضروری محسوب می‌شود. نقص در تهویه مستقیماً به انباشت آمونیاک و تخریب بستر منجر می‌گردد.

ارتباط عدم تعادل میکروبی و بستر خیس در مرغداری

سیستم گوارش طیور دارای مکانیزمی به نام “جریان برگشتی” است که مسئول بازجذب آب و الکترولیت‌ها در راست‌روده است. در شرایط Microbial Dysbiosis (عدم تعادل میکروبی) که اغلب ناشی از مصرف نابجای آنتی‌بیوتیک‌هاست، سیگنال‌دهی برای این جریان مختل شده و منجر به دفع آب اضافی و خیس بودن بستر مرغ می‌شود. آنتی‌بیوتیک‌ها با حذف فلور مفید فضای اکولوژیک را برای پاتوژن‌ها باز کرده و جذب آب را از طریق ایجاد فشار اسمزی در لومن روده مختل می‌کنند.

آنالیز تخصصی عملکرد پری ویتا پلاس (Previta Plus)

این محصول با بهره‌گیری از بیوتکنولوژی پیشرفته از چندین مسیر همگرا برای حفظ Intestinal Integrity (یکپارچگی روده) استفاده می‌کند:

• ترمیم سد دفاعی و Tight Junctions : پری ویتا پلاس با القای سنتز موسین و تقویت اتصالات محکم بین‌سلولی، از نفوذ پاتوژن‌ها به جریان خون (Translocation) جلوگیری می‌کند.
• بتاگلوکان و Trained Immunity : بتاگلوکان‌های موجود از طریق بافت‌های لنفاوی روده (GALT) جذب شده و با فعال‌سازی ماکروفاژها و تنظیم بیان سیتوکین‌ها، سیستم ایمنی را در حالت “آماده‌باش هوشمند” قرار می‌دهند. این مفهوم که به آن “ایمنی آموزش‌دیده” می‌گویند، مقاومت گله را در برابر چالش‌های ویروسی و باکتریایی به شدت بالا می‌برد.
• مانان الیگوساکارید (MOS) : این ترکیبات با اتصال به فیمبریه‌های باکتری‌های پاتوژن مانند E. coli و سالمونلا، مانع از چسبیدن آن‌ها به دیواره روده شده و آن‌ها را از سیستم دفعی خارج می‌کنند.
• گلوتامین سوخت اختصاصی برای بازسازی: سلول‌های پوششی روده (انتروسیت‌ها) نرخ تکثیر بسیار بالایی دارند، به ویژه در زمان درگیری با آنتریت که تخریب بافتی شدید است. گلوتامین موجود در پری ویتا پلاس به عنوان منبع اصلی ATP برای این سلول‌ها عمل کرده و با بهبود مورفولوژی پرزها، مانع از افت ضریب تبدیل می‌شود. در واقع این محصول  مرغ را در زمان بحران حمایت می‌کند.
• کنترل بیولوژیک کوکسیدیوز:  از طریق رقابت برای گیرنده‌های سطحی و تقویت ایمنی موضعی، این محصول شدت عفونت ایمریا را کاهش داده و از خونریزی و تخریب مخاط جلوگیری می‌کند.

حلالیت ۱۰۰ درصدی پری ویتا پلاس در آب یک مزیت استراتژیک است. این محصول هیچ‌گونه رسوبی در لوله‌ها ایجاد نکرده و از گرفتگی نیپل‌ها (که خود عاملی برای ریزش آب و خیس شدن بستر است) جلوگیری می‌کند.

پیامدهای اقتصادی بستر خیس در عملکرد گله

بستر خیس یک “دزد پنهان سود” است که حاشیه سود فارم را به شدت تهدید می‌کند که پیامدهای حاصله عبارتند از:

1. سرکوب سیستم ایمنی: آمونیاک حاصل از تخمیر اوره در بستر خیس، مژک‌های دستگاه تنفسی را فلج کرده و گله را مستعد عفونت‌های ثانویه مانند کلی‌باسیلوز می‌کند.
2. افت عملکردی (FCR): افزایش سرعت عبور مواد مغذی در اثر اسهال، یعنی دان گران‌قیمت بدون جذب شدن دفع می‌شود. حتی ۱ واحد افزایش در ضریب تبدیل می‌تواند هزاران دلار خسارت در هر دوره به بار آورد.
3. افت کیفیت لاشه: تماس مداوم با آمونیاک و رطوبت منجر به “سوختگی مفصل خرگوشی” و “زخم جناغ سینه” می‌شود که نتیجه آن حذف یا افت درجه لاشه در کشتارگاه است.
4. هزینه‌های درمانی و سربار: افزایش تلفات ناشی از کوکسیدیوز و هزینه‌های نیروی انسانی برای زیر و رو کردن بستر، بار مالی سنگینی به واحد تولیدی تحمیل می‌کند.

نتیجه‌گیری:

مدیریت عدم قوام مدفوع مرغ نیازمند تلفیقی از توجه مدیریت به موارد مهم در سالن مرغداری و استفاده از افزودنی‌های پیشرفته بیوتکنولوژیک است. امروزه استفاده از پست‌بایوتیک‌هایی نظیر پری ویتا پلاس دیگر یک انتخاب لوکس نیست، بلکه یک سرمایه‌گذاری مطمئن برای تضمین سلامت Intestinal Barrier و پایداری ضریب تبدیل در فارم‌های صنعتی است. برای رسیدن به بستری خشک و گله‌ای سالم راهکار در جایگزینی آنتی‌بیوتیک‌های سنتی با پست‌بایوتیک‌های دقیق و بهبود زیرساخت‌های تهویه پنهان شده است.