انتروکولیت کلستریدیایی اسب چیست و چگونه مدیریت می‌شود؟

انتروکولیت کلستریدیایی یکی از بیماری‌های جدی دستگاه گوارش اسب است. این بیماری می‌تواند طی مدت کوتاهی باعث اسهال شدید، قولنج، کم‌آبی و التهاب گسترده روده شود. اسب بالغ و کره‌اسب هر دو در معرض ابتلا قرار دارند و بیماری در نوزادان ممکن است شدیدتر باشد. در کاوشگر سپهر جوان با تمرکز بر سلامت و تغذیه علمی اسب، آگاهی درباره بیماری‌های گوارشی و شناخت نشانه‌های هشداردهنده را بخشی مهم از مراقبت اصولی از اسب می‌دانیم. اسبی که اسهال شدید، مدفوع خونی، درد شکمی یا بی‌حالی دارد باید سریع معاینه شود. درمان خانگی، تغییر خودسرانه جیره یا مصرف دارو و مکمل بدون نظر دامپزشک، خطر تأخیر در کنترل بیماری را افزایش می‌دهد.

 prody 350 و جلوگیری و درمان انتروکولیت کلستریدیایی اسب

انتروکولیت کلستریدیایی می‌تواند با التهاب شدید روده، اسهال، کاهش خوراک و برهم‌خوردن تعادل میکروبی دستگاه گوارش همراه باشد. پس از کنترل مرحله حاد بیماری و با تأیید دامپزشک، بازگشت تدریجی به جیره و حمایت تغذیه‌ای از دستگاه گوارش اهمیت پیدا می‌کند. پرودی ۳۵۰ (Prody 350) یک مکمل پری‌بیوتیک ویژه اسب است که می‌تواند در چارچوب برنامه تغذیه‌ای به حمایت از محیط روده و جمعیت‌های میکروبی مفید کمک کند.

زمان مصرف این مکمل باید براساس شدت بیماری، وضعیت اشتها و حرکات روده، جیره، سن اسب و داروهای مصرفی تعیین شود. در کاوشگر سپهر جوان نیز پرودی ۳۵۰ به‌عنوان یک مکمل حمایتی برای سلامت دستگاه گوارش اسب عرضه می‌شود و استفاده از آن در دوره نقاهت بهتر است با نظر دامپزشک یا متخصص تغذیه انجام شود.

انتروکولیت کلستریدیایی اسب چیست و چرا ایجاد می‌شود؟

انتروکولیت به التهاب هم‌زمان روده باریک و روده بزرگ گفته می‌شود. در نوع کلستریدیایی باکتری‌های سم‌زای خانواده کلستریدیا در ایجاد التهاب و آسیب روده نقش دارند. دو عامل مهم آن در اسب، Clostridium perfringens و Clostridioides difficile هستند. عامل دوم پیش‌تر با نام Clostridium difficile شناخته می‌شد. این باکتری‌ها بی‌هوازی و اسپورزا هستند. اسپورهای آن‌ها می‌توانند مدت زیادی در خاک، بستر، مدفوع و محیط آلوده باقی بمانند. بعضی کلستریدیوم‌ها در دستگاه گوارش اسب سالم نیز وجود دارند بنابراین شناسایی باکتری در مدفوع همیشه به معنی بیماری نیست.

مشکل زمانی ایجاد می‌شود که سویه‌های سم‌زا تکثیر شوند و توکسین تولید کنند. این توکسین‌ها به پوشش داخلی روده آسیب می‌زنند و جذب آب و مواد مغذی را مختل می‌کنند. در نتیجه اسب مقدار زیادی آب، الکترولیت و پروتئین از دست می‌دهد. آسیب شدید مخاط روده همچنین می‌تواند راه ورود باکتری‌ها و ترکیبات التهابی به جریان خون را باز کند.

برهم‌خوردن تعادل میکروبی روده یا دیس‌بیوز یکی از زمینه‌های مهم بیماری است. مصرف بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها، تغییر ناگهانی جیره، قطع خوراک، حمل‌ونقل، استرس، جراحی و بستری‌شدن می‌توانند این تعادل را تغییر دهند. بیماری گاهی در اسبی رخ می‌دهد که عامل خطر مشخصی ندارد. در کره‌اسب‌ها به‌خصوص طی روزهای نخست زندگی C. perfringens نوع C می‌تواند با اسهال خونی و آسیب شدید روده همراه باشد. C. difficile نیز در اسب بالغ و کره‌اسب نوزاد گزارش شده است.

علائم انتروکولیت کلستریدیایی اسب چیست؟

علائم انتروکولیت کلستریدیایی در همه اسب‌ها یکسان نیست. بیماری ممکن است با اسهال نسبتاً خفیف شروع شود یا از ابتدا افت سریع وضعیت عمومی ایجاد کند. اسهال می‌تواند آبکی، تیره، بدبو یا خونی باشد، اما رنگ و بوی مدفوع برای شناسایی عامل بیماری کافی نیست. قولنج، تب، بی‌اشتهایی، بی‌حالی و کاهش مصرف آب از علائم رایج هستند. با ادامه اسهال نشانه‌های کم‌آبی مانند خشکی مخاط دهان، افزایش ضربان قلب، ضعف نبض، فرورفتگی چشم و کاهش تولید ادرار ظاهر می‌شوند. در موارد شدید اسب ممکن است دچار ضعف، ناتوانی در ایستادن یا کاهش هوشیاری شود.

کره‌اسب مبتلا ممکن است شیر نخورد و بیشتر از حالت عادی بخوابد، شکم متسع داشته باشد یا هنگام لمس شکم واکنش درد نشان دهد. اسهال خونی در کره‌اسب نوزاد یک علامت هشدار جدی است و به ارزیابی فوری دامپزشکی نیاز دارد. نبود اسهال نیز بیماری را رد نمی‌کند. بعضی موارد فوق‌حاد پیش از شروع اسهال به شوک یا مرگ منتهی می‌شوند. براساس راهنمای دامپزشکی Merck، طیف بیماری از حالت بدون علامت تا انتروکولیت شدید و مرگ سریع متغیر است.

اسهال شدید یا خونی، قولنج همراه با تب، ناتوانی کره‌اسب در شیر خوردن، ضعف شدید و اسهال پس از شروع آنتی‌بیوتیک از نشانه‌های نیازمند اقدام فوری هستند. تا رسیدن دامپزشک اسب مشکوک باید از سایر اسب‌ها جدا شود. داروی ضداسهال، آنتی‌بیوتیک یا مکمل جدید نیز نباید خودسرانه مصرف شود.

تشخیص انتروکولیت کلستریدیایی

اسهال، تب و قولنج در بیماری‌های مختلف دیده می‌شوند. انتروکولیت کلستریدیایی تنها براساس علائم بالینی از سالمونلوز، کروناویروس اسبی، تب پوتوماک، مسمومیت ناشی از بعضی داروهای ضدالتهاب یا سایر علل کولیت قابل تفکیک نیست. تشخیص به ترکیبی از معاینه، آزمایش خون و بررسی نمونه‌های گوارشی نیاز دارد. دامپزشک ابتدا شدت کم‌آبی، درد، تب، وضعیت گردش خون و حرکات دستگاه گوارش را ارزیابی می‌کند. آزمایش خون نیز اطلاعاتی درباره التهاب، تعداد گلبول‌های سفید، پروتئین خون، الکترولیت‌ها و عملکرد کلیه ارائه می‌دهد. در موارد شدید ارزیابی سپسیس یا کشت خون نیز ممکن است لازم باشد.

نمونه تازه مدفوع یکی از نمونه‌های اصلی برای بررسی آزمایشگاهی است. نمونه باید با هماهنگی آزمایشگاه جمع‌آوری و سرد نگهداری شود اما نباید یخ بزند. برای کشت کلستریدیوم نیز محیط بی‌هوازی لازم است. احتمال بیماری باید به آزمایشگاه اعلام شود زیرا کشت بی‌هوازی مدفوع در همه آزمایشگاه‌ها به‌صورت روتین انجام نمی‌شود.

کشت مثبت C. perfringens یا C. difficile به‌تنهایی تشخیص قطعی محسوب نمی‌شود زیرا سویه‌های غیرسم‌زا ممکن است در روده اسب سالم نیز وجود داشته باشند. شناسایی توکسین یا ژن تولیدکننده آن همراه با علائم سازگار، ارزش تشخیصی بیشتری دارد. دامپزشک نباید برای تثبیت وضعیت اسب بدحال منتظر تمام نتایج آزمایشگاهی بماند. نمونه‌ها می‌توانند هم‌زمان با شروع مراقبت‌های اولیه جمع‌آوری شوند و برنامه درمان پس از آماده‌شدن نتایج اصلاح شود.

مراقبت و درمان انتروکولیت کلستریدیایی اسب

درمان انتروکولیت کلستریدیایی اغلب به مراقبت فشرده نیاز دارد. اولین هدف جبران آب و الکترولیت‌های ازدست‌رفته بر اثر اسهال است. بسیاری از اسب‌های مبتلا به مایع‌درمانی وریدی نیاز دارند. حجم و نوع مایع براساس وزن، شدت کم‌آبی، میزان دفع و وضعیت قلب و کلیه تعیین می‌شود.

کاهش پروتئین خون ممکن است به افت فشار اسمزی و تجمع مایع در بافت‌ها منجر شود. در این شرایط دامپزشک می‌تواند استفاده از پلاسما یا سایر حمایت‌های کلوئیدی را بررسی کند. کنترل درد و التهاب نیز اهمیت دارد اما انتخاب دارو باید با دقت انجام شود زیرا بعضی داروها در اسب کم‌آب به کلیه یا دستگاه گوارش فشار بیشتری وارد می‌کنند. انتخاب آنتی‌بیوتیک یک تصمیم موردی است. بعضی داروهای ضدباکتری برای کنترل کلستریدیوم‌های سم‌زا کاربرد دارند اما مصرف نامناسب آنتی‌بیوتیک می‌تواند دیس‌بیوز روده را تشدید کند. نوع دارو، روش مصرف و طول درمان باید با توجه به شدت بیماری، سابقه دارویی و نتایج آزمایش مشخص شود.

اسب باید از نظر سپسیس، اندوتوکسمی و لامینیت نیز پایش شود. افزایش ضربان قلب، سردشدن اندام‌ها، تغییر رنگ مخاط و افت هوشیاری می‌توانند با اختلال گردش خون همراه باشند. التهاب شدید روده نیز خطر لامینیت را افزایش می‌دهد به همین دلیل بررسی منظم سم‌ها و اقدامات پیشگیرانه بخشی از مراقبت هستند. تغذیه در مرحله حاد به شدت درد، حرکات روده و توانایی اسب در تحمل خوراک بستگی دارد. قطع خوراک یا شروع مجدد آن نباید براساس یک دستور ثابت انجام شود. کره‌اسب‌ها نیز ممکن است به برنامه جداگانه برای شیر، مایعات و حمایت تغذیه‌ای نیاز داشته باشند. کاهش اسهال نشانه‌ای امیدوارکننده است اما پایان بیماری را ثابت نمی‌کند. وضعیت آب بدن، اشتها، شکل مدفوع، پروتئین خون و شاخص‌های التهاب باید تا رسیدن به ثبات بالینی پیگیری شوند.

جلوگیری از انتشار انتروکولیت کلستریدیایی اسب

کلستریدیوم‌ها می‌توانند از مسیر مدفوعی ـ دهانی و محیط آلوده منتقل شوند. هر اسب مبتلا به اسهال حاد باید تا مشخص‌شدن علت، ناقل احتمالی یک عامل عفونی در نظر گرفته شود. جداسازی زودهنگام از آلودگی آبخوری، آخور، راهرو و وسایل نظافت جلوگیری می‌کند. سطل آب، ظرف خوراک، دماسنج، شلنگ و ابزار نظافت اسب بیمار باید جدا باشند. کارکنان بخش قرنطینه نیز باید از دستکش، چکمه و لباس مخصوص استفاده کنند. رفت‌وآمد بهتر است از محل نگهداری اسب‌های سالم به سمت بخش قرنطینه باشد.

مدفوع و بستر آلوده نباید در مرتع پخش شوند. مواد آلی باید پیش از ضدعفونی از روی سطوح برداشته شوند زیرا کود و بستر می‌توانند اثر ماده ضدعفونی‌کننده را کاهش دهند. اسپورهای کلستریدیایی در محیط مقاوم‌اند و پاک‌سازی سطحی برای کنترل آن‌ها کافی نیست. بازگشت اسب به جمع باید پس از طبیعی‌شدن مدفوع، معاینه و وضعیت عمومی و با تأیید دامپزشک انجام شود. در بعضی موارد تکرار آزمایش توکسین پیش از خروج از قرنطینه بررسی می‌شود. تغییر تدریجی جیره، مصرف مسئولانه آنتی‌بیوتیک و ارزیابی اسب‌های تازه‌وارد به کاهش خطر کمک می‌کنند. اسب تازه‌واردی که مدفوع شل یا سابقه بیماری اخیر دارد نباید بدون ارزیابی وارد جمع شود.

جمع‌بندی

انتروکولیت کلستریدیایی می‌تواند در مدت کوتاهی وضعیت اسب را وخیم کند بنابراین اسهال شدید یا خونی، قولنج، تب، بی‌حالی و کم‌آبی نیازمند ارزیابی سریع دامپزشکی هستند. تشخیص صحیح، مایع‌درمانی، کنترل عوارض، مدیریت تغذیه و جلوگیری از انتشار آلودگی، مهم‌ترین اصول مدیریت این بیماری‌اند.

پس از کنترل مرحله حاد، تغذیه مناسب و بازگشت تدریجی به جیره می‌تواند به روند نقاهت کمک کند. در این مرحله مکمل‌هایی مانند پرودی ۳۵۰ تولید شده توسط کاوشگر سپهر جوان نیز در صورت تأیید دامپزشک می‌توانند به‌عنوان بخشی از برنامه حمایتی دستگاه گوارش مورد استفاده قرار گیرند.